Codependency

25 September 2024

Written by Myriam

Codependency is een vorm van afhankelijkheid die kan ontstaan bij naasten van verslaafden. Het is ook iets dat veel voorkomt bij kinderen van verslaafde ouders of kinderen die zijn opgegroeid in onvoorspelbare en onveilige situaties. In deze blog leggen we uit wat het is, hoe je het herkent en wat je eraan kunt doen.

Wat is het?

Codependency is een disfunctionele relatie dynamiek waarbij een persoon binnen de relatie zichzelf opoffert, wegcijfert en de eigen behoeften verwaarloost ten behoeve van de ander. Deze band met “gever” en “ontvanger” kan in iedere relatie bestaan. Denk aan partnerrelaties, ouder-kindrelaties, vriendschappen, maar ook op het werk. Het is een relatie met eenrichtingsverkeer. De gever zorgt als het ware voor de ontvanger. Hij is zorgzaam, functioneel, behulpzaam en doet alles om de ander te voorzien van zorg, liefde en aandacht. Het probleem is vaak dat het gedrag van de ander, de ontvanger, juist in stand wordt gehouden. Daarnaast neemt de ontvanger de gever vaak voor lief.

Risicofactoren

In principe kan iedereen ten slachtoffer vallen aan codependency. toch zijn er een aantal situaties die de kans op codependency vergroten:

Opgroeien in disfunctionele familiedynamieken: ouder of vriend met verslaving of psychische problemen; huishoudens waar zelfopoffering de norm was; huishoudens met emotionele onderdrukking of waar misbruik/geweld zichtbaar was, maar niet werd aangepakt;
Vroegkinderlijk trauma dat heeft geleid tot angst en onzekerheid in relaties, verwaarlozing en misbruik;
Onzekere hechtingsstijl. Vooral de angstige(-gepreoccupeerde) hechtingsstijl is gevoelig voor codependency;
Restrictieve ouders;
Chronische stress.

Zichtbaar gedrag

Aan een aantal gedragingen kun je codependency bij jezelf en anderen herkennen. Bewustzijn van de symptomen is de eerste stap naar herstel! De volgende gedragingen kunnen zich voordoen:

Overmatige verantwoordelijkheid van de gever ten opzichte van de nemer, waarbij de gever excuses maakt voor de nemer en allerlei taken en verplichtingen overneemt;
Een hoge mate van kritisch zijn naar zichzelf bij de gever en een hoge mate van perfectionisme;
Het “repareren” of fixen van anderen, of het behulpzaam zijn voor anderen leidt tot een gevoel van “nodig zijn” bij de gever;
Zo erg de focus leggen op de ander pleasen, dat de gever zijn eigen behoeften negeert/vergeet;
Laag zelfbeeld bij de gever, waardoor hij het moeilijk vindt om grenzen te stellen en assertief te zijn. Ook hebben zij moeite met om hulp vragen;
De nemers, of ontvangers, hebben vaak serieuze problemen, zoals emotionele onvolwassenheid, psychische stoornissen en verslaving;
Afhankelijk zijn van de ander om zorg voor jou te dragen, zodat je de dag doorkomt. Het kan zich bijvoorbeeld zo uiten: je bent zo onzeker over of je wel goed genoeg bent, dat jij als gever van de nemer de bevestiging nodig hebt, dat je de dingen kan. Zo kan de gever bijvoorbeeld de hele dag niets doen en zitten wachten bij de telefoon tot de nemer een whatsapp bericht stuurt. Pas nadat de gever bevestiging heeft ontvangen dat je belangrijk bent of de moeite waard bent (welk bericht dan ook), lukt het de gever bijvoorbeeld pas om huiswerk te gaan doen of een hobby uit te voeren. Het kan overkomen alsof de gever zo gefocust is op de nemer, dat hij zijn eigen behoeften uit het oog verliest, of denkt dat hij de focus niet op de eigen behoefte mag leggen.
Chronische stress, druk of spanning binnen de relatie.

Bij codependency verliest de gever zichzelf en offert zichzelf op aan de nemer. Dit kan leiden tot relatieproblemen. Afbeelding gemaakt door Myriam Geskus met NightCafe ©.

Werken aan de oplossing

Als je jezelf herkent in het bovenstaande kan het zijn dat je met codependency te maken hebt. Het is voor jouw eigen gemoedstoestand en die van de mensen om jou heen belangrijk om hieraan te werken. We geven je een aantal tips:

Therapie: je dient eerst te achterhalen of het echt codependency is en of het niet onderdeel is van een ander probleem, zoals een persoonlijkheidsstoornis of angststoornis. Een gecertificeerde (psycho)therapeut kan je hier goed bij helpen. Denk bijvoorbeeld aan schematherapie.
Training voor KOPP/KOV. KOPP staat voor Kinderen van Ouders met Psychische Problemen en KOV staat voor Kinderen van Ouders met Verslavingsproblemen. Er zijn voor jonge kinderen, maar ook voor volwassenen trainingen te vinden die helpen met het omgaan met dit probleem. De training wordt soms gegeven door een POH-ggz in de huisartsenpraktijk, een behandelaar in de Basis-GGZ of een behandelaar in de Specialistische-GGZ. Vaak in groepsverband, waar steun en erkenning een belangrijke rol spelen.
Onderzoeken van onderliggende behoeften. Wanneer je iemand aan het pleasen bent, welke behoefte ligt hier dan onder? Veiligheid, bevestiging, erkenning, waardering, gezien worden, onderdeel van iets zijn/erbij horen? Hoe kun je op een andere manier uiting geven aan deze behoefte? Wie/wat kan jou daarbij helpen?
Onderzoeken van oorzaken en triggers. Als jij steeds in een relatie verzand raakt, waar jij blijft geven en de ander blijft nemen, waardoor komt dat? Waardoor blijf je daar? Wanneer vertoonde je dit gedrag voor het eerst? Wat heb je nodig? Wat in de huidige situatie doet je denken aan de situatie toen je het gedrag voor het eerst vertoonde? Welke gedachten heb je hierover?
Grenzen stellen. Door grenzen te stellen (en deze vast te houden!) zorg je ervoor dat mensen geen misbruik meer van je maken. Uiteindelijk zul je gaan ervaren dat je niet altijd hoeft te pleasen om aardig gevonden te worden of ergens bij te horen. Houd er wel rekening mee dat als iemand van jou gewend is dat jij alles doet, hij weerstand gaat vertonen als je hier ineens mee ophoudt. Dat kan turbulent zijn. Soms kan het contact dan inderdaad stoppen. Het is goed om je hierbij af te vragen of die persoon dan echt goed is voor jou en in jouw leven hoort te blijven. Als iemand misbruik van jou maakt en van jou verlangt dat jij jezelf wegcijfert, hoort hij niet in jouw leven thuis!

Tot slot

Het is belangrijk om te stoppen met codependent gedrag. Het leidt vaak tot veel problemen in relaties. Het zorgt bij de gever voor frustratie omdat hij nooit gewaardeerd wordt en geen uiting kan geven aan de eigen gevoelens en wensen. Het kan bij de nemer ook tot frustratie leiden, omdat de gever afhankelijk is van de nemer op psychisch gebied. De nemer kan zich hierdoor bekneld voelen en ook geïrriteerd raken. Er ontstaat dan ook een soort vicieuze cirkel. De nemer gaat meer afstand nemen en de gever gaat proberen meer te geven, weer op zoek naar bevestiging en erkenning. Vergelijkbaar met de verlatingsangst-bindingsangst dynamiek, maar dan vanuit andere overwegingen. Wacht in ieder geval niet te lang met actie ondernemen en neem controle terug over jouw leven!