Over het begrip Complex Trauma (C-PTSS) heerst nog veel discussie. Er is ook nog geen definitie van vastgelegd in het DSM-5 (diagnostisch handboek voor psychiatrische stoornissen). De vraag is of deze er überhaupt gaat komen. In deze blog leggen we je uit hoe wij denken over complex trauma en wat wij een geschikte definitie vinden.

Complex is het zeker

Meervoudig of langdurig

Bij C-PTSS denken wij in eerste instantie aan langdurig trauma, zoals narcistisch misbruik, emotionele of fysieke mishandeling, langdurig seksueel misbruik, etc. Daarnaast is er ook sprake van meervoudig trauma. In de normale PTSS diagnose gaat het om een aantal symptomen die ontstaan zijn na 1 specifieke gebeurtenis. Bij C-PTSS gaan we ervan uit dat er meerdere van dit soort gebeurtenissen hebben plaatsgevonden.

Leeftijd

Meervoudige en langdurige traumatisering kunnen plaatsvinden in de kindertijd/jeugd, maar ook op latere leeftijd. De discussie is vooral dat vroegkinderlijk trauma hoofdzakelijk tot persoonlijkheidsstoornissen zou leiden, omdat de persoonlijkheid in de jeugd nog in ontwikkeling is. Er is een overtuiging dat de diagnose voor C-PTSS dus alleen op latere leeftijd zou kunnen plaatsvinden, omdat het anders een persoonlijkheidsstoornis zou zijn. Echter kun je natuurlijk ook op jongere leeftijd meervoudig en/of langdurig trauma ondergaan en geen persoonlijkheidsstoornis ontwikkelen. Er staat dan bijvoorbeeld “Bedreiging van de persoonlijkheid” in je diagnostisch verslag. Echter wordt er dan niet voldaan aan de criteria voor een persoonlijkheidsstoornis of een persoonlijkheidsstoornis NAO (niet anderszins omschreven). 

Wij gaan ervan uit dat C-PTSS op iedere leeftijd kan worden gediagnosticeerd en dat er verschillen zijn tussen C-PTSS en persoonlijkheidsproblematiek.

Symptomen

Gewone PTSS-symptomen

In eerste instantie is er bij C-PTSS sprake van hetzelfde symptomatisch beeld als bij “gewone” PTSS. 

• het ondergaan van een traumatische gebeurtenis
• getuige zijn geweest van trauma dat een ander overkwam
• vernemen van traumatische gebeurtenis bij naasten
• herhaaldelijk ondergaan of extreme blootstelling aan afschuwwekkende details van traumatische gebeurtenissen die een ander overkwam
• intrusieve symptomen (flashbacks, herbelevingen, nachtmerries, andere dissociatieve reacties), vergrote en langdurige lijdensdruk, fysiologische reacties, vermijden van triggers, negatieve veranderingen in cognities en stemming, vergeetachtigheid rondom belangrijke delen van de gebeurtenis, aanhoudende negatieve overtuigingen over zichzelf en de wereld, schuldgevoel, angst, boosheid, verminderde belangstelling voor activiteiten, gevoel van onthechting of vervreemding, onvermogen om positieve emoties te ervaren, verandering in arousal en reactiviteit (prikkelbaar gedrag, woede-uitbarstingen, roekeloos of zelfdestructief gedrag, hypervigilantie, overdreven schrikreacties, concentratieproblemen, verstoring van de slaap). 
• Symptomen duren langer dan 1 maand en komen niet door somatische aandoening, medicatie, alcohol of drugs.

Daarnaast nog andere symptomen

Het belangrijkste onderdeel van C-PTSS is dat er wel degelijk een verandering in de persoonlijkheid plaatsvindt, alleen niet zoals deze zou worden gezien bij een persoonlijkheidsstoornis. Er is wel veel overlap en daarom moeilijk te onderscheiden van persoonlijkheidsstoornissen. Deze veranderingen in persoonlijkheid betreffen vooral de kerncognities: hardnekkige overtuigingen over zichzelf en anderen. Het gaat hier om 1) het niet mogen zijn wie je bent en 2) het niet mogen worden wie je zou zijn geworden.

Verder is er sprake van een teleurgestelde, sombere kijk op het leven; zijn er spanningen en problemen in de dagelijkse omgang met anderen (grote kans op hertraumatisering, bekrachtiging en sociale isolatie) en het niet goed kunnen functioneren op diverse mogelijke gebieden, zoals: wonen, werk, financiën, verslaving, somatiek.

Diagnostiek

Omdat er nog geen overeenstemming is gevonden in de werkbare definitie voor complex trauma, is het moeilijk om goede diagnostiek te doen. Toch zijn er steeds meer instellingen voor SGGZ die wel degelijk de term complex trauma hanteren en ook hiervoor behandeling bieden. 

World Health Organisation

Er is een voorstel voor een werkdefinitie van de WHO, die wellicht wordt opgenomen in de ICD-11 (International Classification of Diseases). Zij omschrijven een zestal clusters waaraan moet worden voldaan: herbeleving, vermijding, hypervigilantie, emotionele disregulatie, interpersoonlijke problemen en negatief zelfbeeld.

C-PTSS en persoonlijkheidsstoornis

Ja, wij zijn van mening dat C-PTSS en een persoonlijkheidsstoornis tegelijkertijd kunnen voorkomen. Denk bijvoorbeeld aan iemand die door vroegkinderlijk trauma en onvoorspelbare opvoeders een borderline-persoonlijkheidsstoornis heeft ontwikkeld, hierdoor verkeerde relaties heeft aangetrokken en vervolgens op latere leeftijd langdurig is mishandeld en gemanipuleerd door een partner. De C-PTSS ontstaat er dan op latere leeftijd nog bij. 

Tot slot

C-PTSS is naar ons idee een langdurige en/of meervoudige traumatisering die al in de kindertijd kan plaatsvinden, maar ook op latere leeftijd. Bij de diagnostiek dient er sprake te zijn van de symptomen zoals in het DSM-5 beschreven bij de “gewone”  posttraumatische stressstoornis en dient er te weinig draagkracht te zijn voor een persoonlijkheidsstoornis-diagnose. Daarnaast wordt de diagnose aangevuld met negatieve kernovertuigingen, negatief zelfbeeld, interpersoonlijke problemen, teleurstelling over het leven en problemen op een of meerdere levensgebieden en emotieregulatieproblemen (woede-uitbarstingen, etc.). 

Heeft dit artikel belangrijke waarde voor jou en wil je jouw waardering laten blijken? Je kunt een donatie doen via PayPal, dat waarderen we enorm!

Bronnen

Stöfsel, M. & Mooren, T. (2010). Complex trauma: Diagnostiek en behandeling. Bohn Stafleu van Loghum: Houten.