Dissociatie

Caleidoscoop, een landelijke organisatie voor mensen met dissociatieve stoornissen, omschrijft dissociatie als volgt: “Het gevoel ‘los te raken van jezelf of van je omgeving’ noemen we dissociatie. Dissociatie is een toestand waarin gedachten, emoties, waarnemingen en/of herinneringen tijdelijk niet oproepbaar of aanwezig zijn, of minder samenhang vertonen”. Dissociatie is voor de persoon die dissocieert erg lastig en kan het leven negatief beïnvloeden. Ook voor de omgeving kan dissociatie ingewikkeld zijn, omdat mensen niet goed weten hoe ze de ander kunnen helpen. De stoornis is vrij zeldzaam en komt bij 0,1%-1% van de bevolking voor. In deze blog gaan we in op de oorzaken van dissociatie en hoe je ermee kunt omgaan.

Soorten

Dissociatie komt in 5 soorten voor:

1. Dissociatieve amnesie: Wanneer je bepaalde ervaringen, gebeurtenissen of periodes uit je leven niet meer (volledig) weet, waar het normaal is dat je die wel zou herinneren. Andere mensen kunnen bijvoorbeeld zich vergelijkbare fases of gebeurtenissen wel herinneren. 
2. Depersonalisatie: je ervaart je eigen lichaam of jezelf als vreemd of onecht. Ook kan je het ervaren als vervormd of onwerkelijk. Deze komt het meeste voor.
3. Derealisatie: de wereld om je heen voelt als onecht of onwerkelijk. ook kan het voorkomen dat je jouw vertrouwde omgeving, of mensen die je vertrouwt, als onbekend ervaart.
4. Identiteitsverwarring: je hebt veel fundamentele twijfel en/of verwarring over je identiteit. Dus over wie jij bent. Of je hebt bijvoorbeeld moeite om jezelf te omschrijven.
5. Identiteitswijziging: Wanneer je sterk verschillende kanten/ delen in jezelf ervaart die niet of weinig met elkaar verbonden voelen, en er een verschuiving plaatsvindt waardoor een ander persoonlijkheidsdeel prominent(er) aanwezig wordt (Caleidoscoop, z.d.). Deze stoornis wordt ook wel de dissociatieve identiteitsstoornis genoemd en werd vroeger gespleten persoonlijkheid of dissociatieve persoonlijkheidsstoornis genoemd.

Oorzaak

Dissociatie komt als stoornis veel voor bij mensen die ernstig getraumatiseerd zijn. Bijvoorbeeld waar incest en ander extreem huiselijk geweld langdurig hebben plaatsgevonden. Ook komt het veel voor na oorlogstrauma en andere situaties waarbij het lichaam de fawn-reflex inschakelt. De stressreactie die wordt geactiveerd door ons zenuwstelsel, als vechten of vluchten niet meer mogelijk is en de situatie als hopeloos wordt beschouwd. Eveneens kunnen dissociatieve stoornissen worden getriggerd door bijvoorbeeld cannabismisbruik (GGZ Standaarden, 2020).

Energetische oorzaak

Muladhara: wortelchakra, eerste energiecentrum

Wanneer iemand zich veilig voelt, durft hij aanwezig te zijn in het hier en nu. Durft hij te voelen wat er te voelen valt. Deze veiligheid is terug te zien aan een wortelchakra (eerste energiecentrum in het menselijk lichaam) dat zich in balans toont. We zijn dan zelfverzekerd, voelen ons veilig, stabiel en sterk in de wereld. Deze chakra is het sterkste verbonden met ons fysieke overleven. 

Wanneer wij in traumatische onveiligheid verkeren, raakt deze chakra ook het eerste uit balans. Dit kan bijvoorbeeld leiden tot bekkenklachten, niet naar de wc kunnen of juist alles laten lopen, onvruchtbaarheid, uitblijvende menstruatie of hele heftige bloedingen tijdens de menstruatie, zwaar ondergewicht of juist overgewicht, en meer. 

Bij dissociatie is de veiligheid zo extreem afwezig geweest, dat men zich niet meer durft te gronden door de onveiligheid op de aarde en dus niet ook meer in het eigen wortelchakra. Als gevolg hiervan schiet de energie omhoog en de wortelchakra raakt uit balans. De energie van ons lichaam dat niet meer op aarde kan verblijven door die onveiligheid, schiet door naar het kruinchakra en daar voorbij. 

Sahasrara: kruinchakra: zevende energiecentrum

Doordat bij dissociatie de wortelchakra flink uit balans raakt en wij niet meer in de aarde durven te zakken, schiet onze energie door naar het kruinchakra. Door het overschot aan energie dat zich hier dan bevindt, raakt ook deze uit balans. Wanneer deze chakra in balans is, kun je dat zien aan verbondenheid. Je lichaam en geest zijn met elkaar in verbinding en je voelt je verbonden met anderen. Met dissociatie is dit juist het tegenovergestelde. Je bent niet meer verbonden met je lichaam, want je kan niet meer voelen. Je voelt je niet meer verbonden met andere mensen, omdat je geen idee hebt wie er te vertrouwen is of wie zij überhaupt zijn. Je raakt het contact met jezelf en met de realiteit kwijt.

Behandeling

Dissociatie is een ernstige disbalans en dient secuur behandeld te worden door een professional. Wacht er ook niet te lang mee als je jezelf herkent in de symptomen. Toch zijn er wel dingen die je zelf al kunt doen:

1. Verlaat de situatie waar je ziek bent geworden
2. (Power)yoga
3. Grounding
4. Zintuigen gebruiken
5. Pijnprikkels

Hieronder leggen we het verder uit.

Verlaat de situatie waar je ziek bent geworden

Als je het gevoel hebt dat je de situatie niet kunt verlaten, maar wel in staat bent om naar de huisarts te gaan: doe dat! Wees eerlijk, zodat de huisarts en wellicht jouw gemeente je kunnen helpen. Je kunt namelijk niet genezen op de plek waar je onveilig bent. Je veiligheid dient eerst te worden gered.

(Power)yoga

Yoga zorgt ervoor dat je weer in balans komt. Je leert je weer veilig en sterk te voelen in je eigen lichaam. Ook komen je gedachten en je lichaam weer met elkaar in verbinding. Die chakra’s die we eerder hebben beschreven komen weer tot rust en je zal je uiteindelijk echt beter gaan voelen.

Grounding

Het doen van grondingsoefeningen kan ervoor zorgen dat je uit je dissociatie kunt komen of dissociatie op een bepaald moment kunt voorkomen. 

Zintuigen

Dissociatie is iets waardoor je loskomt van het hier en nu. Het gebruiken van je zintuigen en daar bewust aandacht aan besteden, kan ervoor zorgen dat je weer terugkomt in het hier en nu. Wat je zintuigen waarnemen is namelijk iets wat in het hier en nu plaatsvindt. De 5 zintuigen oefening is hier een goed voorbeeld van. Deze kun je ook samen met je naaste doen. Ook kan je een geur bij je dragen waarmee je positieve associaties hebt. Hieraan ruiken kan je weer veiligheid bieden, waardoor het dissociëren kan stoppen.

Pijnprikkel

Veel mensen die dissociëren kunnen ook automutileren. Het is verplaatsen van pijn, om maar niet te hoeven denken aan wat er is gebeurd. Echter is bijvoorbeeld het snijden in je arm of been een bloederige toestand en gaat vaak gepaard met gevoelens van schaamte. Het laat permanente sporen achter op je lijf en je wasmachine draait misschien wel overuren. Er is een lijst met alternatieven voor automutilatie, die minder schadelijk zijn.

Heeft dit artikel belangrijke waarde voor jou en wil je jouw waardering laten blijken? Je kunt een donatie doen via PayPal, dat waarderen we enorm!