Trauma is het Griekse woord voor wond. Wanneer iemand een levensbedreigende situatie meemaakt, is het dus niet de gebeurtenis die we de naam trauma geven, maar het effect van die gebeurtenis op de mens. De klachten die ontstaan na de gebeurtenis noemen we psychotrauma. Denk er maar aan als je in je vingers snijdt. Het trauma is niet het mes, maar de snee in je vinger.
Wanneer is iets traumatisch?
Hierover zijn de meningen verdeeld. In de literatuur wordt er gesproken van trauma als iemands leven werd bedreigd, is blootgesteld aan seksueel geweld of ernstige verwondingen, of iemand is getuige geweest van zo’n situatie bij iemand anders. Wanneer je op deze manier naar trauma kijkt, zouden pesterijen bijvoorbeeld niet onder trauma vallen, terwijl deze wel als traumatisch kunnen worden ervaren. Dat zou dan vallen onder een aanpassingsstoornis, terwijl veel gepeste mensen wel verschijnselen van PTSS vertonen. Het vaststellen of iets een traumatische ervaring is geweest en ook daadwerkelijk tot PTSS leidt, heeft dus nogal wat voeten in aarde. Psychologen en psychiaters zijn het dan ook niet allemaal met elkaar eens. Hieronder leg ik je trauma uit aan de hand van de criteria uit het diagnostisch criteria handboek van de American Psychiatric Association.
Wanneer is het dan PTSS?
Om PTSS te kunnen vaststellen zijn er een aantal punten belangrijk:
- Blootstelling aan ernstige verwondingen, seksueel geweld, een feitelijke of dreigende dood óf het aanschouwen daarvan;
- Intrusieve symptomen;
- Vermijding;
- Negatieve veranderingen in stemming en cognities;
- Veranderingen in arousal;
- De stoornis duurt langer dan 4 weken;
- De stoornis brengt een grote, klinisch significante lijdensdruk mee;
- Het probleem kan niet worden toegeschreven aan fysiologische effecten van een middel (drugs, alcohol, medicatie).
Een aantal van deze punten bespreken we hieronder.
Intruwattes?
Intrusieve symptomen worden in de volksmond ook wel herbelevingen of flashbacks genoemd. Intrusieve symptomen dienen samen te hangen met de traumatische gebeurtenis. Het uit zich als volgt:
- Je hebt herhalende, onvrijwillige, indringende, pijnlijke herinneringen aan de psychotraumatische gebeurtenis(sen). Zonder dat jij er controle over hebt moet zie je steeds weer opnieuw de situatie voor je;
- Zich herhalende onaangename dromen waarin de inhoud of de emotie van de droom samenhangt met de psychotraumatische gebeurtenis(sen);
- Dissociatieve reacties (bijv. Flashbacks) waarbij je steeds reageert of handelt alsof de traumatische gebeurtenis opnieuw plaatsvindt;
- Intense of langdurige psychische lijdensdruk als je wordt geconfronteerd met gevoelens, gedachten of gebeurtenissen die lijken op de traumatische gebeurtenis;
- Je hebt lichamelijke reacties wanneer je emoties voelt, gedachten hebt of in een situatie bent die doet denken aan de traumatische ervaring.
NB: voor kinderen gelden nog aanvullingen. Daar wordt hier nu niet op ingegaan.
Vermijden
Mensen die traumatische gebeurtenissen hebben meegemaakt en ook daadwerkelijk een PTSS ontwikkelen, zullen prikkels vermijden die hun doen denken aan de traumatische gebeurtenis. Deze prikkels kunnen herinneringen, gedachten of gevoelens zijn, maar ook mensen, plaatsen, gesprekken, activiteiten, voorwerpen, situaties. Deze kunnen allemaal doen denken aan de traumatische gebeurtenis en we houden er nu eenmaal niet van om overweldigende pijn te ervaren. We willen niet onder de wielen van een vrachtwagen terechtkomen en we willen er zeker niet aan herinnerd worden als het toch is gebeurd.
Negatieve veranderingen in cognities en stemming
De veranderingen in denken en stemming vinden plaats vanaf het moment van de traumatische gebeurtenis en zijn eraan gerelateerd. Zo kan:
- Er een onvermogen zijn om zich belangrijke aspecten van de gebeurtenis te herinneren;
- Kunnen er aanhoudende, negatieve overtuigingen zijn over zichzelf, anderen of de wereld.
- Er zijn vertekende ideeën over de oorzaak of gevolgen van de situatie, die ertoe leiden dat de betrokkene zichzelf of anderen ervan de schuld geeft;
- Er is een aanhoudende negatieve gemoedstoestand: angst, afschuw, boosheid, schuldgevoel, schaamte;
- Er is een duidelijke afname in belangstelling voor of deelname aan belangrijke activiteiten;
- Er zijn gevoelens van onthechting of vervreemding van anderen;
- Er is een aanhoudend onvermogen om positieve emoties te ervaren.
Arousal. Wat is dat nu weer?
Arousal is het Engelse woord voor opwinding. Het is een lichamelijke staat van zijn. Iedereen is wel eens aroused, bijvoorbeeld wanneer je de achtbaan in gaat of wanneer je iets gaat doen waar je veel zin in hebt. Bij mensen met psychotrauma is er een constante vorm van die lichamelijke opwinding. Dit kan zich op meerdere manieren uiten:
- Prikkelbaar gedrag en woede-uitbarstingen;
- Roekeloos of zelfdestructief gedrag;
- Hypervigilantie, ook wel overwaakzaamheid genoemd;
- Overdreven schrikreacties;
- Concentratieproblemen;
- Verstoring van de slaap (moeite met inslapen, doorslapen of men slaapt onrustig).
En wat doen we eraan?
Er zijn vele soorten stabilisatietechnieken en behandelingen die bijdragen aan het verwerken en leren omgaan met traumatische gebeurtenissen en PTSS. Je leven wordt dragelijker en je zult na behandeling prima in staat zijn om weer van het leven te genieten. Wel zul je altijd de situatie bij je dragen. Dat vergeet je niet meer. Of alle symptomen weggaan/verbeteren is per persoon verschillend en ook per behandeling. Het blijft altijd maatwerk.
Heb jij een nare ervaring meegemaakt (of meerdere) en heb je het vermoeden dat je PTSS hebt. Schroom dan niet om een afspraak te maken met je huisarts en een doorverwijzing te vragen naar een traumaspecialist. Wanneer wij hulpverlening aanbieden, wordt dat kenbaar gemaakt op de homepage van CareCrow.nl. Wij kijken dan samen met jou welke behandeling het beste bij jou past en helpen jou door de wachttijden heen.
Heb je iets aan onze blog en wil je jouw waardering laten blijken? Dat kan door een donatie te doen via PayPal, dat waarderen we enorm!
Bronnen
American Psychiatric Association (2014). Beknopt overzicht van de criteria (DSM-5). Nederlandse vertaling van de Desk Reference to the Diagnostic Criteria from DSM-5®. Amsterdam: BOOM.
Stöfsel, M. (2020). Trauma en verwerkingstechnieken. Indicatiestelling bij traumabehandeling in de ggz. Houten: Bohn Stafleu van Loghum.
