Gaslighten: meer dan een narcistisch trekje

Narcisme en gaslighten lijken op dit moment een soort modewoorden. Ineens is iedereen narcistisch of iedereen is aan het gaslighten. Gaslighten is iets dat mensen met een narcistische persoonlijkheidsstoornis inderdaad goed kunnen, maar ook mensen zonder deze persoonlijkheidsstoornis kunnen gaslighten en het zelf niet doorhebben. In deze blog nemen we je mee in wat dit nou eigenlijk is.

Gaslight 1944

Gaslighten komt van de film Gaslight uit 1944. Het is dus iets dat niet aleen van nu is. In de film is te zien hoe een verliefde vrouw gek wordt gemaakt door haar nieuwe man. De vrouw gaat aan zichzelf en haar waarneming twijfelen door de man. De man verandert steeds van alles in huis en ontkent dat richting de vrouw. Het vertrouwen in de man komt op het spel te staan.

Dit is wat er in het dagelijks leven, buiten films om, ook gebeurt in de gaslight tango: iemand (de gaslighter) doet iets dat de ander (gaslightee) in de war brengt en de gaslightee uiteindelijk laat twijfelen aan zijn eigen waarnemingen en steeds meer op de waarneming van de gaslighter gaat steunen. Soms tot het punt dat gaslightees in burn-out raken, depressief of suïcidaal worden, symptomen van (complexe) PTSS ontwikkelen en vertrouwen in andere mensen kwijtraken. 

Mishandeling

Ieder weldenkend mens dat bovenstaande omschrijving leest zal zich afvragen waarom iemand dit zou doen bij een ander. Je mag er vanuit gaan dat iemand toch niet een ander moedwillig in de war maakt met als doel de ander aan zichzelf te laten twijfelen en gek te maken? Daar mag je inderdaad vanuit gaan. Veel mensen weten dan ook niet dat ze dit doen. Gaslighten is namelijk een overlevingsstrategie die bij iedereen wel eens een keer voor kan komen. Bijvoorbeeld dat “leugentje voor eigen bestwil”, als vorm van emotionele manipulatie. Het wordt pas echt toxisch op het moment dat het dagelijks voorkomt en zeker als het doelbewust is.

Wanneer gaslighten doelbewust wordt ingezet en van langdurige aard is, valt dit onder psychische mishandeling. Het effect van langdurig gaslighten mag dan ook niet worden onderschat. 

Gezond gaslighten?

Gezond gaslighten? Een van de weinige vormen van gaslighten die normaal zijn, is het verbloemen van de vergeetachtigheid bij dementie. Stel dat jouw dementerende vader vergeet wat hij met zijn spullen heeft gedaan, maar nog niet durft uit te komen voor zijn eigen vergeetachtigheid. Wat dan voor hem een mooie vermijdingsstrategie is, is een ander de schuld geven van het kwijtraken van zijn spullen. Zo hoeft hij nog niet te accepteren dat zijn mentale toestand aan het veranderen is. Jij gaat de strijd met hem aan en hij wordt zo boos dat je hem maar gelijk geeft. Dit is iets dat bij beginnende dementie normaal is en niet opzettelijk bestaat om de ander in de war te maken. Als het vaak voorkomt kan het natuurlijk wel heel vervelend zijn en kun je, net als met intentioneel gaslighten, daar wel onzeker van worden. 

Met zijn tweeën

Voordat we met zijn allen de gaslighters gaan afschieten, is het goed om je bewust te zijn van het feit dat de gaslightee ook aandeel heeft in de gaslight tango. Dr. Robin Stern heeft hier een mooi boek over geschreven: Het Gaslight Effect. Dr. Robin Stern schrijft dat het wel zo is dat de gaslighter jou iets aandoet, maar als gaslightee kies je ervoor om te blijven bij de persoon die het jou aandoet. Oeps.

Waarom deelnemen?

Er zijn verschillende redenen voor mensen om te blijven deelnemen aan de gaslight tango als gaslightee:

1. Angst voor de emotionele apocalyps;
2. De drang tot versmelting.

Emotionele apocalyps

bij het intentioneel gaslighten wordt vaak een emotionele apocalyps ingezet als een soort geheim wapen. Het is een soort emotionele explosie die alles in de directe omgeving lamlegt en de sfeer in de relatie voor de komende weken volledig verpest. Deze emotionele explosie legt dan zo’n zware lading, dat het verdragen van het gaslighten wordt geprefereerd boven die emotionele explosie. De angst voor de emotionele apocalyps houdt vervolgens het gaslighten in stand. 

Voorbeelden van de emotionele apocalyps:

• je herinneren aan je grootste angsten
• dreigen dat je helemaal alleen komt te staan
• andere verstoorde relaties erbij halen
• je idealen tegen je gebruiken
• je laten twijfelen aan je eigen indrukken, geheugen of besef van de werkelijkheid

Drang tot versmelting

Mensen die slachtoffer worden van gaslighten hebben vaak een intense behoefte aan bevestiging van de gaslighter die ze op een voetstuk hebben geplaatst. Er is een mate van afhankelijkheid. Zonder de bevestiging van de gaslighter kan men zichzelf niet zien als goed, capabel en lief persoon die iemand graag wil zijn. Mensen die onzeker zijn, negatief zelfbeeld hebben, snel pleasegedrag vertonen en erg empathisch zijn, raken dan ook snel verstrikt in de gaslight tango.

Deze behoefte aan bevestiging zorgt voor twee reacties bij de gaslightee:

1. de eigen visie opgeven en de visie van de ander overnemen, zodat je weer op een lijn zit;
2. de gaslighter overhalen om de dingen vanuit het standpunt van de gaslightee te zien.

Losbreken

Het is mogelijk om los te breken uit de gaslight tango en de eerste stap is het herkennen dat je daarin zit! Als jij niet wil toegeven dat je misschien iets te veel op de ander leunt en afhankelijk bent van de ander voor het bestaan van jouw zelfbeeld, dan blijf je hier zeker in hangen. Ten tweede kun je het gaslighten loslaten door te stoppen met de ander te overtuigen van jouw gelijk: “agree to disagree”. Wanneer je toch de discussie wil aangaan, houd het dan bij feiten en maak geen verwijten. Verwijten gooien olie op het vuur. Ten slotte is de beste manier om te stoppen met deelnemen: het contact verbreken. Zo lang jij in contact blijft met iemand die niet in staat is tot zelfreflectie, niet zijn gedrag kan aanpassen en niet in staat is tot fatsoenlijke communicatie, neem je jezelf niet serieus en draag je bij aan je eigen psychische mishandeling. Ons advies luidt dan ook: WEGWEZEN! 

Let op: niet iedereen die een keer gaslight is gelijk toxisch of narcistisch. Deze blog is dan ook niet bedoeld als bewapening tegen iemands gedrag.

Hecht je waarde aan onze blogs en wil je graag bijdragen aan het voortbestaan van deze blog? Je kunt altijd een bijdrage doen via PayPal. Dat waarderen we enorm!

Bronnen

Stern, R. (2018). Het Gaslight Effect: Verborgen Narcisme. Utrecht: AnkhHermes.